География іліміндегі парадигмалық маңызы бар ғылыми және практикалық тәсілдер

Даданов Асқар Амзеұлы

 

Жаңа XXI ғасыр табалдырығын аттаған тәуелсіз Қазақстан Республикасының әрбір білім беру саласы мен білімгерге тың көзкарас жеке үлгідегі ізденіс қажет.

Болашағы зор жас өскелең ұрпақты коғам талаптарымен оның мақсат — мүдделеріне сай өмір сүруге бейімдей отырып, олардың логикалык ой тұжырымдарын қалыптастыру және таңғажайып ғылым саласына білімгерлерді үйрету.

Жаратылыстану саласында география пәнінің орны ерекше.  Білімгерлердің дүниетанымдык сабак өтуімен катар, шәкірттердің алған білімдерін есіне сактау, ойлау кабілетін, тіл байлықтарын, ой — өрісін кеңейтіп, зеректік, іскерлік жэне табиғат кұбылыстарын жете бакылағыштыққа, коршаған ортаға үлкен жауапкершілікпен карайтын сезімдерін калыптастыруға ат салысу.

Болашақ тәжірибе бойынша казіргі сабақтардың ерекшеліктері бірлесе жұмыс істеу барысында  білімгерлерге танымдык әрекеттерін өздігінен үйымдастыруды үйретуге дайындау .

Сабақтарды өткізу тәсілдері бойынша білімгерлер дәрісханада үстаз дәрісін тыңдаушыдан, табиғат аясында ізденімпаз шәкіртке айналады. Колледждерде географияны оқытудың мазмұны мен әдістерін жетілдірудің гылыми — әдістемелік негіздеріне сәйкес географиядан жаңа буын оқулықтарының маңызы осыған орай география пэнінің кұрылымымен мазмүнын жаңартудың теориялык, ғылыми — педагогикалык негізін құру географиядан білім берудің көкейкесті мәселелерінін бірі деп есептеймін.

Географиялык білім мазмұнын Жер заңдылықтарын, жердің кұрылысы мен оның әр алуандыгын көрсететін табиғи жэне әлеуметтік адамның таным тәжірибесін бейнелейтін материалдық, рухани мәдениет құндылықтарын аумақта сипаттаудың типтік құрылымы, казіргі география біртұтастығы мен алуан түрлілігін ғаламдык, аймақтык және жергілікті тұрғыдан түсіндіру. ғылыми білімге негізделген.

Жаңа стандарттың мазмүнындагы жаңалық «ғылым негіздерін меңгеру парадигмасынан» географиялык біліктілік парадигмасына өтуін географиялык біліктілікті,білім — географиялық, ойлау-географиялык іс-әрекет жиынтығы деп қарастырастыру. Окытудың максаты мен принциптері, құрылымы жекеленген пәндердің білім мазмұнында үлкен өзгерістер болып жатыр. Жеткіншек ұрпактың шынайы дүниетанымын қалыптастыру да география пәні үлкен рөл атқарады. Бүкіл ғаламшар және біздің еліміздің табиғат жағдайларының ерекшелігі, ресурстарды тиімді пайдалану ерекшелігі, халық шаруашылығының салаларының дамуы және орналасу жағдайы туралы білімгерлердің географиялық сауаттылығы мен мәдениеттілігін калыптастыру.

Географиядан білім берудің максаты — «географиялык орта-адамның мекендейтін орны» деп білетін көзқарастар мен ұстанымдар жүйесін қалыптастыру арқылы білімгерлерге геофафия ғылымы, жер ғаламшары, оның табиғаты және халкы, географиялык карта туралы бастапқы түсініктерді және алғашқы географиялык білім мен біліктерді беріп, үйретіп, дәріс беріп отыру қажет.

Сабақта білімгерлерді ынталандыру, географиялык білімдердің құндылығын түсіндіру, оларды меңгеруі үшін косымша материалдарды үнемі пайдаланып отыру керек.

Бұл үшін географиялык білімнің маңызды көзі- білімгерлерді географиялык картаны окып үйрету, географиялык сипаттағы мағлұматтарды ала білу дағдыларын дамыту, калыптастыру болып саналады. Қосымша материалдарды пайдалана отырып, білімгер білімін күнделікті өмірге, тіршілікке колдана білуді, географиялык, саяси экономикалык ақпарат көздерін, білімгерлердің байқағыштығын, есте сақтау, сөйлеу қабілеттерін, қоршаган ортаны эстетикалык тұргыдан кабылдау, өмірге шынайы көзбен қарау,өзін және білімін жетілдіріп отыру,қабілеттерін дамыту  басты міндет. Сонымен қоса  сабактар кәзіргі басылымдарда шығып жаткан жаңашыл мұғалімдердің еңбекктерін, газет-журналдарды пайдалана отырып жұмыс жасау.

География пәнін оқытуда такырыптың мазмүнына сәйкес күнделікті ақпарат және интернет, теледидардан көрсететін жаңалыктарды көруді білімгерлерге  міндетті түрде сабақта сұрау.

Дидактикалық материалдарды пайдалану арқылы білімгерлердің дайындығын міндетті деңгейіне қойылатын талапты окытуды жоспарлаудың нэтижесі ретінде қарастыру. Оқыту техногияларын, окыту максаттары тиімді іске асуын, қамтамасыз етіп, бақьілап отыру. Әрбір педогог кез-келген оку орындарында пайдалана алатындай болу керек, окытудың жаңа технологияларынын психологиялық мәні окыту үрдісін жоспарлау керек немесе окыту психологиялык бағытталған болуы кажет.

Географияны оқыту барысында такырыпты меңгеру деңгейі мына жағдайларды жоспарлай отырып және мақсат қоя отырып, ойындар өткізу әдістемесінің теориялық негізін жасауда география курсының сызықтық сатылық  логикасы ескеріледі. Адам мен коршаған ортаның өзара байланысы, олардың бірлігі және табиғаттың біртұтастығы туралы ортақ идеялар шәкірт және үстаз арасындагы «Жаратылыстану» білім саласы мазмұнының ғылыми негізі болып табылады. Менің обьектімде кіріктіріп оқыту білімгерлерді санасында дүниенің біртұтастығы туралы түсінік калыптастырамын және адам табиғаттың оған ыкпал ететін саналы кұрушысы ретінде қарастырамын.

Жаратылыстану объектілерін оқыту барысында да түрлі проблемаларды қарастыруда және оларды  шешуде ғаламдық, ұлттық, өлкелік, принциптердің бір-бірімен ұштастырылуы маңызды роль атқарады.

Білімгерлердің  кажеттілігі мен қызығушылығын арттыра отырып, жеке тәжиірбесін, өзі туған жердің мәселелері туралы білімдерін, практикалык және зерттеу іс — әрекеттерін қолдану, іскерліктерін оқуға деген ынталарын арттыру.

Осы заманғы географиялық білімді ізгілендіру, демократияландыру, таңдау, салалау, топтастыру, аймақтандыру, интеграциялау, компьютерлендіру, экологияландыру, саясатттандыру, әлеуметтендіру, елтану тарихымыз тәріздес өзекті мәселелерге көңіл бөлу. Бұларды жүзеге асыруда білімгерлердің ізденуіне, шығармашылык ойлануына, қиялдануына басты назар аудару қажет. Әр білімгерлерді — жеке тұлға ретінде алсақ олардың барлығының бірдей шығармашылық ойлануына, іздемпаздығын қалыптастыруына бірден кол жеткізу мүмкіндіктерін қарастыру. Максатқа жету үшін әр түрлі стратегияларды ұтымды пайдаланып, география сабағында кол жеткізу керек.

 

Пайдаланған әдебиеттер:

  1. Белгібаев М., Бисенова А. География және табиғат. — Алматы, 2015 ж
  2. Назарбаев Н.Ә. Ғасырлар тоғысқанда. — Алматы, «Өнер», 1996 ж
  3. Таймағамбетов Ж.К. География әлемі. — Алматы, 2010 ж
ПОДЕЛИТЬСЯ

Вы можете оставить комментарий, или ссылку на Ваш сайт.

Оставить комментарий

Вы должны быть авторизованы, чтобы разместить комментарий.